Andermans merk gebruiken in een kunstwerk mag

Ken je de kunststroming Popart? Je weet wel, die stroming waarbij de consumptiemaatschappij centraal staat en bijvoorbeeld supermarktproducten en bekende artiesten worden afgebeeld. Een heel bekend voorbeeld is het schilderij van Andy Warhol van een soepblik. In een recente IE-zaak stonden werken van deze stroming onder discussie. Het ging om een conflict tussen Moët Hennesy, de houder van de merken Dom Pérignon, en de Belgische kunstenaar Cédric Peers. Naar aanleiding van dit conflict heeft het Benelux Gerechtshof de interessante vraag beantwoord of het gebruiken van een merk in een kunstwerk mag, en wanneer dat mag. 

Kunstwerken met daarin het merk Dom Pérignon

De Belgische kunstenaar Cédric Peers maakt kunstwerken waarin hij de grenzen tussen marketing en kunst verkent. In meerdere van zijn kunstwerken verwerkt hij het karakteristieke schildvormige logo van Dom Pérignon. Sommige van zijn kunstwerken tonen schaarsgeklede dames. De houder van de Dom Pérignon merken was het hier niet mee eens en sleepte de kunstenaar voor de rechter.   

Vrijheid van meningsuiting vs. merkrecht

Het Benelux-Gerechtshof heeft naar aanleiding van dit geschil uitspraak gedaan over of de vrijheid van meningsuiting en meer in het bijzonder of de artistieke vrijheid, een geldige reden is op basis waarvan een merk gebruikt mag worden in een kunstwerk. Met andere woorden: mag je onder het mom van “artistieke vrijheid” een merk van een ander in jouw kunstwerk verwerken? Je bent het merk in dat geval niet aan het gebruiken om onder dat merk producten te verkopen, maar je gebruikt het merk wel, alleen is het dan deel van een kunstwerk. Dat is een ander soort gebruik dan waar het normaal gezegd in het merkenrecht over gaat. Daarom heet dat in het merkenrecht “ander gebruik”. In dit soort gevallen gaat het eigenlijk om een botsing tussen het grondrecht vrijheid van meningsuiting (namelijk: het recht je te kunnen uiten in een kunstwerk) en de rechten die een derde heeft als eigenaar van een merk. Welke van de twee wint?  

Vrijheid van meningsuiting is geldige reden

Volgens het Benelux Gerechtshof is de vrijheid van meningsuiting een geldige reden op basis waarvan andersmans merk gebruikt mag worden in een kunstwerk. In dit geval vond de rechter dus de vrijheid van meningsuiting sterker dan het merkrecht. Maar: dit geldt alleen als het kunstwerk aan de volgende voorwaarden voldoet:

  1. het kunstwerk is het originele resultaat van een creatief vormgevend proces; en
  2. het kunstwerk is niet gericht op het toebrengen van schade aan het merk of aan de merkhouder.

Met andere woorden: het kunstwerk moet origineel zijn en het moet niet erop gericht zijn de merkhouder of het merk te schaden. Als het hieraan voldoet, dan is er een geldige reden voor gebruik van een merk van iemand anders in een kunstwerk. 

Eerst toetsen dan verwerken

Wil jij het merk van een ander in een kunstwerk of in een andere creatieve uiting verwerken? Dan loont het om te bedenken of het kunstwerk origineel is en of het er niet op gericht is het merk of de merkhouder in kwestie te schaden. In dat geval gaat de  vrijheid van meningsuiting namelijk vóór het merkenrecht van de ander. Maar, let op: dit verhaal is alleen van toepassing bij “ander gebruik”. Gebruik je namelijk het merk van de ander wel om producten onder te verkopen, dan geldt dit verhaal uiteraard niet!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *