“Winter is coming” or a lawsuit is coming?

Soms vinden bedrijven het leuk om in hun reclames op een grappige manier aan te haken bij bijvoorbeeld een bekend schilderij of een merk.  Een bekend voorbeeld is de parodie op de Mona Lisa waarbij het gezicht van een chimpansee afgebeeld werd op de plek van het gezicht van de Mona Lisa. De marketingvoordelen van zulke uitingen zijn duidelijk: zo’n bekend schilderij zorgt voor herkenning en er wordt humor gebruikt. Je kunt veel zeggen, maar humor werkt goed. De vraag is alleen of zulke parodieën juridisch gezien wel mogen.

“Sanctions are coming”

Recentelijk heeft zich opnieuw een dergelijk voorbeeld voorgedaan. Een paar dagen geleden plaatste de Amerikaanse president Trump als verwijzing naar nieuwe Amerikaanse sancties tegen Iran de volgende tweet:

Game of Thrones fans zullen meteen de verwijzing naar de populaire HBO serie herkennen: de foto is in dezelfde stijl, het lettertype is bijna hetzelfde en de tekst “Sanctions are coming” verwijst duidelijk naar de in de serie vaak gebruikte quote “Winter is coming”. Deze tweet is een goede reden voor een blogpost over parodieën en IE recht. Want, zou deze tweet toegestaan zijn volgens IE-recht?

HBO heeft merkrechten in USA en in Europa

Eerst is het goed te weten dat HBO voor de quote WINTER IS COMING zowel Amerikaanse als Europese merkregistraties voor bepaalde producten en diensten heeft. Dit betekent dat het merkrecht ook van toepassing is op deze casus. We moeten nu onderscheid maken in Amerikaans en Europees merkenrecht want ieder stelsel heeft zijn eigen regels.  

De gedachte achter het merkenrecht

Kort iets over het merkenrecht in het algemeen. De gedachte achter het merkenrecht is dat een merkhouder beschermd wordt tegen acties van derden waardoor zijn merk geschaad wordt, bijvoorbeeld omdat een ander het merk als het zijne gaat gebruiken. Bijna altijd zal dit gaan om gevallen waarin de derde dat doet om er geld mee te verdienen. Maar soms gaat het om gevallen waarin er geen geld mee wordt verdiend, maar waarin het wordt gedaan om er bijvoorbeeld op een grappige manier een maatschappelijk statement mee te maken. Dat is wat er in dit geval aan de hand is.

Amerikaans merkenrecht: wordt het onderscheidend vermogen geschaad?

In het Amerikaanse merkenrecht is het kort gezegd toegestaan om te parodiëren, maar alleen als er geen schade wordt toegebracht aan het onderscheidend vermogen van het merk. Wanneer het publiek van Games of Thrones bijvoorbeeld bij de quote “Winter is coming” niet meer meteen zou denken aan Games of Thrones, maar in plaats daarvan aan de foto van Trump, dan zou er schade aan het onderscheidend vermogen van het merk zijn. 

Europees merkenrecht: geen voorziening voor parodieën

In Europese wetgeving is er geen voorziening voor parodieën. HBO zou op basis van Europese merkenwetgeving dus niet direct tegen dit gebruik kunnen optreden. Dit is anders in Benelux wetgeving, daar is er namelijk wel een dergelijke voorziening. Parodieën die in de Benelux zonder geldige reden schade toebrengen aan het merk, zijn niet toegestaan. Een geldige reden kan bijvoorbeeld de uitoefening van de vrijheid van meningsuiting zijn, maar ook dit moet in balans zijn met hoe het merk “op de hak wordt genomen”.   

En auteursrecht? 

In het Amerikaanse auteursrecht worden parodieën beoordeeld via het concept van de “fair use”. Heel kort gezegd houdt dit in dat iets mag wanneer het eerlijk is naar de rechthebbende toe. In Europees auteursrecht is er een apart recht van parodie op grond waarvan men mag parodiëren. Dit mag mits dit volgens “de regels van het maatschappelijk verkeer” “geoorloofd is”.                          Een interessante vraag is ook nog of er auteursrecht zo kunnen rusten op het lettertype dat HBO gebruikt. Dat is geval als het lettertype aangemerkt kan worden als een auteursrechtelijk “origineel werk”. 

Lessen?

Als je op een grappige manier wilt aanhaken op een merk of bijvoorbeeld op een schilderij, film, serie of een ander auteursrechtelijk beschermd werk, weet dan dat parodiëren alleen onder bepaalde voorwaarden mag. Kort gezegd zal je grap niet onnodig heftig of grof mogen zijn en als je een statement wilt maken zal het belang van het statement in verhouding moeten staan tot de heftigheid van de grap. Je zult ook sneller in de problemen raken met uitingen die misleidend zijn of verwarring veroorzaken. Over het algemeen is een leuke knipoog ok, maar het onnodig en disproportioneel  proberen neer te halen van een merk of auteursrechtelijk beschermd werk, of het proberen mee te liften op de bekendheid ervan dus niet. 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *